بسم الله الرحمن الرحيم و به نستعين شرح لترجمة بابا افضل كاشانى للسيد حسن النجفى القوجانى اين ترجمهء مقالتى است از آن ارسطوى حكيم معروف به « تفاحيّه » « * » كه به وقت وفات املا كرده است . چنين گويند : كه چون ارسطاطاليس حكيم [ را ] عمر به پايان كشيد ، از شاگردان وى چندى بر وى حاضر بودند ، و چون نزارى تن و ناتوانى وى بديدند و نشانهاى مرگ از وى پيدا يافتند ، از حياتش نوميد گشتند ، مگر آنكه در وى مىديدند از سرور و نشاط و درستى عقل آنچه دليل مىكرد كه او از خود حالى مىيابد بر خلاف آنكه ديگران از وى مىديدند . پس شاگردى نام وى شيماس به وى گفت : ما را جزع بر تو بيش از آنكه تو را بر خود ، و از گذشتن تو غمناك‌تريم كه تو از گذشتن خود ، و اگر از آن است كه تو از خود چيزى مىيابى بيرون از آنچه ما از تو مىيابيم ، ما را برآن آگاهى ده . [ ارسطو در بستر مرگ ] ارسطو گفت : امّا آنچه از خرّمى من مىيابيد نه از آن است كه مرا در حيات خود طمعى مانده است ، و لكن از استوارى من است به حال خويش پس از مرگ و اطمينان و عقيدهء ثابت دارم ، به زندگى پاك و سرور دائم و خلاصى از جهنام « 1 » طبيعت و شرور و آلام مادهء ظلمانى ، چو هرچه حكيم در روحانيت خود بيفزايد و در لذايذ روحانى و دانش خود فروبرود باز چون حيوانيّهء بشريّه با او است در مضيقه‌هاى نيازمندى به

--> ( * ) در نسخهء تصحيح‌شدهء آقاى مينوى تفّاحه آمده است . ( 1 ) - در لسان العرب ، ج 12 ، ص 112 ، ذيل لغت جهنّم ، آمده است : « الجهنّام ، القعر البعيد » . و بئر جهنّم و جهنام - بكسر الجيم و الهاء - بعيدة القعر . و به سميت جهنم لبعد قعرها . . . » جهنّام : عمق زياد و ژرفاى دور ، چاه جهنّم و جهنام يعنى چاهى كه عمق زياد دارد و جهنّم را از آن جهت جهنّم گفته‌اند كه عمق زيادى دارد .